Tag Archives: οικονομική κρίση

Η αρχή του τέλους και το τέλος της αρχής

Η κρίση,όπως και η Ρώμη, δεν γεννήθηκε σε μια μέρα. Το χειρότερο; Δεν θα εξαλειφθεί το ίδιο γρήγορα. Κι επειδή, ως γνωστόν, σε αυτή τη ζωή, από τα σύννεφα πέφτουν μόνο όσοι αγνοούν την ιστορία, μια ματιά στο όχι και τόσο απώτερο παρελθόν φτάνει για να αποκηρυχθούν όλοι όσοι τριγυρνούν δεξιά κι αριστερά παριστάνοντας τους μικρέμπορους της αισιοδοξίας και των «πρόωρων καλών νέων». Λοιπόν, έχουμε και λέμε: μετά το κραχ του ’29, ακολούθησε μια τετραετία έντονης κάμψης μεγεθών, δεικτών και προσαρμογών, που όντως όμοιά της δεν είχε γνωρίσει μέχρι τότε η οικονομική επιστήμη.

Παραδόξως πώς, το ’33, όμως, ήταν μια αναπάντεχα καλή χρονιά, που έκανε πολλούς να αναθαρρήσουν και πολύ περισσότερους να είναι αισιόδοξοι. Στην πραγματικότητα και παρατηρώντας τις τότε εξελίξεις από την ασφάλεια που παρέχει η απόσταση των 77 ετών, εκείνη η χρονιά δεν αποτέλεσε παρά μια σύντομη παρένθεση. Η ουσιαστική ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας άρχισε να καταγράφεται από τα μέσα της δεκαετίας του ’50. Δηλαδή, 20 ολόκληρα χρόνια μετά τη χρονιά που πολλοί σύγχρονοι οικονομολόγοι χαρακτήριζαν ως «αρχή του τέλους» της κρίσης. Στην πραγματικότητα, το ’33 δεν ήταν τίποτα παραπάνω από το «τέλος της αρχής». Η αρχή του τέλους, έπρεπε να περάσουν δύο δεκαετίες και να μεσολαβήσει ένας Παγκόσμιος Πόλεμος, για να δρομολογηθεί. Σημαντική διευκρίνιση: η παρεμβολή ενός πολέμου στην προκειμένη περίπτωση δεν λογίζεται ως αρνητικό γεγονός για την ανάκαμψη της οικονομίας. Αντιθέτως, ήταν αυτός που έδωσε την τελική ώθηση για να ακολουθήσει η περίοδος της μεγάλης σύγκλισης. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας, παρατηρήθηκε ενδεχομένως για πρώτη φόρα και σίγουρα για τελευταία, τουλάχιστον κατά τον αιώνα που πέρασε, το φαινόμενο της οικονομικής και κοινωνικής ισορροπίας μεταξύ των ομάδων του πληθυσμού. Ποτέ άλλοτε, για παράδειγμα, δεν καταγράφηκε τόσο μεγάλη σύγκλιση των ετήσιων απολαβών μεταξύ του μέσου εργαζόμενου και του μέσου διευθύνοντος συμβούλου στις ΗΠΑ. Ανάλογη ήταν η εικόνα και στην Ευρώπη. Πόσο κράτησε το «θαύμα»; Οχι παραπάνω από 10 χρόνια. Κι αυτό γιατί από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 ξεκίνησε η περίοδος της μεγάλης απόκλισης, η οποία πήρε τις πραγματικές της διαστάσεις στις αρχές του ’70. Αλλά και πάλι, οι απολαβές του CEO της General Motors ούτε κατά διάνοια δεν έφταναν, αναλογικά, εκείνες του CEO της Wall Mart λίγο πριν ενσκήψει η τελευταία μεγάλη οικονομική κρίση. Η οποία και πάλι αναμένεται ότι θα διορθώσει την κατάσταση των έντονων ανισορροπιών, σε βάθος χρόνου. Γιατί το επέκεινα αυτής της κρίσης θα το ζούμε επί μακρόν, όπως διδάσκει η ιστορία. Οπότε, υπομονή…

Το κρίσιμο δίλημμα του κ. Παπανδρέου

Αν η οικονομία είναι πρωτίστως θέμα ψυχολογίας, τότε χρειαζόμαστε επειγόντως ένα… ντιβάνι. Φτάσαμε στο μη περαιτέρω κι όσοι βλέπουν πίσω από τα δράματα που εξελίσσονται τις τελευταίες μέρες στις αγορές ομολόγων, μετοχών και παντός είδους αξιογράφων μόνο «κερδοσκόπους», τότε βλέπουν τη μια πλευρά του φεγγαριού. Κι όχι απαραίτητα την πιο σκοτεινή. Η άλλη είναι… πίσσα.

Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε ότι αν αυτό που τώρα αποκαλούμε γενικά κι αόριστα «οικονομικό οικοδόμημα» αύριο το πρωί καταρρεύσει, τότε θα πληγούν όλοι. Ακόμα κι αυτοί που πρόλαβαν να βγάλουν τα λεφτά τους στο εξωτερικό ή επένδυσαν από παλιά το «υστέρημά» τους σε μετοχές άντλησης νερού στην… Ντακότα. Εμμέσως ή αμέσως το πρόβλημα θα τους βρει, όπου κι αν είναι και θα τους γονατίσει.

Ενα ερώτημα που επίσης είναι κοινό για όλους, αλλά απευθύνεται κυρίως στην κυβέρνηση και πρωτίστως στο Μέγαρο Μαξίμου, είναι: Εχουν αντιληφθεί πραγματικά το μέγεθος του προβλήματος; Θα είχε ενδιαφέρον αν ο κ. Παπακωνσταντίνου περνούσε από το συγκεκριμένο τεστ τους συναδέλφους του. Αν η απάντηση που προέκυπτε ήταν καταφατική και παρ’ όλα αυτά είναι τόσο ψύχραιμοι και ήρεμοι, τότε, ευτυχώς, τα πράγματα είναι καλύτερα απ’ ό, τι φοβόμαστε και εύκολα – δύσκολα θα βγούμε από το τούνελ. Αν όχι, όμως; Εφιαλτικό το δίλημμα, αλλά τις τελευταίες ώρες πληθαίνουν ολοένα και περισσότερο οι φωνές εκείνων, εντός κι εκτός Ελλάδας, που το διατυπώνουν.

Ο ίδιος κ. Παπακωνσταντίνου, πάλι, εξακολουθεί να πιστεύει ότι δεχόμαστε επίθεση από τις αγορές, γιατί δεν τις πείσαμε. Μήπως ήρθε, λοιπόν, η ώρα να κάνουμε το κάτι επιπλέον για να τα καταφέρουμε; Πάντως, πολυτέλειες για χρονικές καθυστερήσεις είναι ξεκάθαρο ότι δεν έχουμε. Για την ακρίβεια, δεν μας δίνουν οι Βρυξέλλες, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι αγορές και γενικότερα όλοι εκείνοι που μέχρι προχθές μας ζούσαν πλουσιοπάροχα και τώρα έκλεισαν τις κάνουλες της ρευστότητας.

Το «λίπος» που έχει η ελληνική οικονομία, λόγω μεγέθους, είναι περιορισμένο. Και εξαντλείται με ταχύτατους ρυθμούς. Μαζί με τη διαθέσιμη ρευστότητα των τραπεζών, που όσο κι αν το αμφισβητούμε, δεν είναι ατελείωτη. Αυτό πρακτικά συνεπάγεται ότι τα όπλα για να αντιμετωπισθεί αυτή η επίθεση, αργά αλλά σταθερά, μειώνονται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δραματικά.

«Κλειδί» της επιτυχίας, παρ’ όλα αυτά, υπάρχει και βρίσκεται στο συρτάρι του κ. Γ. Παπανδρέου. Αν οι αγορές θέλουν μεγαλύτερη συγκεκριμενοποίηση των μέτρων, ας την κάνουμε. Κι αν θέλουν επιπλέον πρωτοβουλίες, ας τις πάρουμε. Κανείς δεν θα τον κατηγορήσει αυτές τις κρίσιμες στιγμές ούτε για «αναλγησία» ούτε για «κοινωνική αδικία» ούτε καν για «αθέτηση υπεσχημένων». Αντιθέτως, θα τον κυνηγούν αν το οικοδόμημα του μείνει στα χέρια. Ας δει την παρούσα κρίση ως ευκαιρία για να κάνει ριζικές ανατροπές κι ας τις προχωρήσει.